Red.: Ośrodek w którym Pani pracuje istnieje już dokładnie 20 lat. Proszę opowiedzieć o inicjatywie jego powstania.
Grażyna Paś: Pomysłodawcą i organizatorem ośrodka dla dzieci niepełnosprawnych był nieżyjący już ks. Henryk Jośko, budowniczy parafii pw. św. Jadwigi na Nowinach. Wystąpił publicznie z apelem i powiedział, że trzeba stworzyć takie miejsce i zachęca wszystkich do pomocy. W ciągu dwóch lat wspólnymi siłami, z rzeszą rybniczan, rodzicami dzieci niepełnosprawnych, zakładami pracy i przy ogromnym wsparciu władz Miasta, wybudowano specjalistyczny ośrodek. Nikt nie wziął za swoją pracę nawet złotówki. To, że ośrodek powstał w tak krótkim czasie zawdzięczamy przede wszystkim zmarłemu księdzu Jośko, który swoją energią i entuzjazmem potrafił zarazić wszystkich. Nowo powstały budynek od samego początku był bardzo nowoczesny. Od razu przy wejściu uderzała przestrzeń i światło. Wszyscy byli pod wrażeniem, że coś takiego w ogóle mogło powstać. Zresztą do tej pory robi wrażenie, bo jest bardzo przytulny.
Jak wyglądały początki pracy w Ośrodku Leczniczo Rehabilitacyjny dla Dzieci Niepełnosprawnych Ruchowo i Umysłowo im. Jana Pawła II?
Wiadomo, że początki zawsze bywają trudne. Wcześniej mieliśmy kontakt z osobami niepełnosprawnymi, lecz zawsze były gdzieś z boku, obok nas. Teraz stały się naszymi partnerami. Od samego początku chcieliśmy dać dzieciom jak najwięcej, czyli ciepło i zainteresowanie. Oczekiwaliśmy czegoś w zamian, mianowicie widocznych efektów naszej wspólnej pracy. Wielu rzeczy musieliśmy się nauczyć. Najpierw szkoliliśmy siebie, a później innych, którzy chcieli stworzyć podobne miejsca. Zdawaliśmy sobie sprawę z tego, że powstanie ośrodka kosztowało mnóstwo wysiłku, dlatego dawaliśmy z siebie wszystko, by funkcjonował tak jak należy.
Niepełnosprawność jest problemem zarówno dzieci, jak i dorosłych. Kto może skorzystać z pomocy ośrodka i na czym ona polega?
W ośrodku na pomoc mogą liczyć dzieci od 0 do 18 lat. Prowadzimy wielospecjalistyczną rehabilitację dzieci, u których w następstwie uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego stwierdzono deficyty ruchowe i umysłowe. O ile w początkowym okresie działalności naszej placówki przeważały ciężkie postacie mózgowego porażenia dziecięcego, przepukliny oponowo-rdzeniowe, o tyle w obecnej chwili ciężkich postaci jest zdecydowanie mniej. Widać ten ogromny postęp medycyny. Pamiętam trafiały do nas maluchy, które przy urodzeniu dostały 1 czy 2 punkty w skali Apgar. Dzisiaj chodzą do przedszkola czy szkoły. Aktualnie dzieci od razu trafiają do specjalistów, którzy w pierwszej kolejności próbują im pomóc. Dzieci niepełnosprawne potrzebują więcej czasu, dlatego należy im go dać.
Mówi Pani o tym, że dzieci niepełnosprawne potrzebują większej troski i specjalistycznych zajęć. Zatem jak często spotykają się z terapeutą?
W punkcie wczesnej interwencji są dzieci w wieku do 7 roku życia i przychodzą ze swoimi rodzicami na terapię jeden raz w tygodniu. Działa również ośrodek rehabilitacji dziennej, zwany przez rodziców przedszkolem, bo można tu zostawić dziecko codziennie od 7.00 do 15.00. Dzieci podzielone są na kilkunastoosobowe grupy i biorą udział w terapii umysłowej, grupowej, rehabilitacji ruchowej. Poza tym może liczyć na posiłki i to, co jest najważniejsze w terapii, czyli kontakt z drugim dzieckiem. Działa również poradnia rehabilitacyjna, która od 13.00 do 18.00 przyjmuje na zabiegi dzieci posiadające skierowanie od lekarza. Dla dzieci w wieku 3-18 lat istnieje także poradnia logopedyczna. Każde dziecko, które ma problem znajdzie u nas pomoc, bo specjaliści pracują zarówno rano, jak i po południu.
Jakie formy wsparcia są Pani zdaniem najbardziej potrzebne w procesie rehabilitacji osób niepełnosprawnych?
W początkowym etapie wsparciem jest informacja o możliwościach leczenia i rehabilitacji, sposobach dalszego życia z niepełnosprawnością oraz instytucjach, w których można uzyskać pomoc. Kolejna forma pomocy polega na okazywaniu zrozumienia, współczucia, podtrzymywania na duchu w chwilach kryzysu emocjonalnego i dawaniu komunikatów werbalnych i niewerbalnych typu: „jesteś przez nas kochany”, „nie poddawaj się”. Ważne jest również wsparcie materialne, które polega na dostarczaniu środków materialnych ułatwiających egzystencję osoby z ograniczoną sprawnością. Wsparcie instrumentalne, czyli pomoc przez świadczenie usług, polega na udzielaniu pomocy przy wykonywaniu dodatkowych czynności codziennych, prac domowych oraz czynności poza domem. Może stanowić dodatkową stymulację rozwoju i aktywności osoby niepełnosprawnej.
Które z nich przynoszą najlepsze efekty?
Aby działania były skuteczne muszą być dostosowane do rodzaju niepełnosprawności. Innych działań wymagają osoby niepełnosprawne intelektualnie, innych osoby niepełnosprawne ruchowo. W związku z tym formy wsparcia powinny łączyć rehabilitację psychologiczną, medyczną, społeczną i zawodową. W praktyce rehabilitacja powinna być procesem ciągłym, tak, aby poszczególne jej elementy nakładały się i uzupełniały. Podejmowane działania powinny przebiegać na różnych poziomach – od wprowadzenia udogodnień architektonicznych, przez rehabilitację, zatrudnienie i integrację ze środowiskiem lokalnym.
Ile czasu potrzeba na to, by stan osoby niepełnosprawnej ruchowo i umysłowo uległ poprawie?
Oczywiście wszystko zależy od rodzaju i stopnia niepełnosprawności. Im wcześniej tym efektywniej. W naszej placówce mamy wiele sukcesów. Wielu naszych pacjentów dzięki oczywiście we współpracy z rodzicami osiągnęło szanse na zdecydowanie lepszą jakość ich życia w przyszłości.
Czy Rybnik jest miastem przyjaznym osobom niepełnosprawnym?
Zawsze dąży się do ideału. Rybnik jest przyjazny osobom niepełnosprawnym. Świadczą o tym wszelkie zmiany zachodzące w pojmowaniu problemów osób niepełnosprawnym. Osoby, które jeszcze kilkanaście lat temu skazane były na życie w zamknięciu, teraz mają możliwość zaprezentowania swoich talentów, poprzez różne wystawy prac, teatry z udziałem niepełnosprawnych aktorów- jasełka, olimpiady sportowe dzieci i młodzieży niepełnosprawnej itp. Ponadto istnieją instytucje pracujące na rzecz osób niepełnosprawnych, takie jak: nasz Ośrodek, przedszkola i klasy integracyjne, Szkoła Życia, Warsztaty Terapii Zajęciowej, Szkoły Specjalne i wiele, wiele innych. W naszym mieście podejmujemy szereg działań, których celem jest stworzenie osobom niepełnosprawnym warunków do rozwoju i udziału w życiu społecznym, na równi ze sprawnymi mieszkańcami. Podejmuje się wiele działań ukierunkowanych ku polepszeniu jakości życia osób niepełnosprawnych.
W przypadku osób pracujących z niepełnosprawnymi w sposób szczególny potrzebne jest tzw. powołanie i określone predyspozycje? Jakie dokładnie cechy muszą mieć opiekunowie i rehabilitanci osób niepełnosprawnych?
Zawód rehabilitanta czy terapeuty jest zawodem trudnym, wymagającym odpowiedniego wykształcenia, wiedzy, właściwych predyspozycji osobowych, pełnego zaangażowania w pracę, jak również wiary w jej skuteczność. Zatem cechy osobowości rehabilitanta, terapeuty, to: cierpliwość, kreatywność, łatwość w nawiązywaniu kontaktów, stanowczość, zaangażowanie w pracę. Nasi pracownicy starają się wykorzystać to, co dzieci mają najlepszego, a one za to odwdzięczają się przywiązaniem, zaufaniem oraz szczerą radością. Zawsze trzeba pamiętać o tym, że osoba niepełnosprawna nie może być postrzegana przez pryzmat swojej niepełnosprawności, lecz musi być widziana jako osoba ludzka. Powyższe założenie wpływa na styl pracy Ośrodka, formy terapii naszych pacjentów oraz kształtuje współpracę z rodzicami.
Dziękuję za rozmowę.
Rozmawiała Patrycja Wróblewska-Wojda
Grażyna Paś - urodziła się w 1956 roku w Rybniku. Absolwentka Liceum Medycznego w Rybniku, Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Warszawie, Wyższej Szkoły Pedagogicznej TWP Wydział Nauk Społeczno-Pedagogicznych w Katowiachoraz oraz studiów podyplomowych z zarządzania w ochronie zdrowia na Akademii Ekonomicznej w Katowicach. Od początku kariery zawodowej związana ze służbą zdrowia: pracowała jako pielęgniarka w szpitalu psychiatrycznym, potem w żłobku na Nowinach. Od 1990 roku pracuje w Ośrodku Leczniczo-Rehabilitacyjnym dla Dzieci Niepełnosprawnych Ruchowo i Umysłowo im. Jana Pawła II, w 2005 roku została dyrektorem placówki. Mieszka w Rybniku, mężatka, matka dwóch synów (29 i 24 lata). W wolnych chwilach poświęca się turystyce górskiej.
